Gronings

Gronings (Gronings-Oostfries, Grunnegs, Grönnegs) is een verzamelnaam voor de streektaal Nedersaksisch, die in en rond de Nederlandse provincie Groningen wordt gesproken. Het Gronings en het verwante Oost-Fries vormen gezamenlijk, door het Friese oorsprong, een opvallende groep binnen het Nedersaksische dialect. Zoals in Duitsland Oost-Friesland en haar taal als een buitenissige uithoek wordt beschouwd, zo is in Nederland Groningen ook ver weg van onze Randstad en haar Standaardnederlands. Zoals je hierboven kan zien, is het Gronings springlevend en wordt het ook gesproken en gezongen door jonge artiesten.

klik op de afbeeldingen hieronder om de video af te spelen

De streektaal wordt vooral gekenmerkt door zijn typisch eigen accent en woordenschat, die sterk afwijken van de andere Nedersaksische dialecten. Feitelijk kun je Gronings en Oost-Fries als één dialectgebied zien, waarbij Oostfries is aangepast aan het Standaardduits en de Groningse schrijfwijze is aangepast aan het Standaardnederlands. Een voorbeeld hiervan is het Gronings-Oost-Friese woord voor schaats (zie hieronder). De uitspraak van het woord is bijna hetzelfde, maar de schrijfwijze is verschillend.

Oostfries Gronings Nederlands
Schöfel Scheuvel Schaats
Lüttje Lutje Klein
Neei Nij Nieuw
Mus Moes Muis
Sük Zok Zich
Böhne Beune Zolder
Bloot([blout]) Bloud Bloed

Internet is -net als televisie- niet ideaal voor dialect: altijd wordt de standaardtaal gebruikt en zo versterkt het uniforme karakter de achteruitgang van dialect, dat alleen gesproken wordt en amper geschreven. Online zoek je automatisch in de standaardtaal, waardoor bijvoorbeeld Vlaamse uitdrukkingen minder opduiken in de zoekresultaten. Wikipedia heeft teksten in dialect, bijvoorbeeld Frans-Vlaams en Oost-Fries. Mocht je interesse hebben om Gronings te leren, volg dan een cursus bij Het Huis van de Groninger Cultuur. Of bekijk de film Poolse bruid of de televisieserie Hollands Hoop.

Landsgrenzen worden vaak als permanent en logisch opgevoerd door de natiestaten, terwijl de grens een papieren werkelijkheid is m.b.t. de taal en cultuur - en vaak ook natuur. Pas als de spreektaal geen bedreiging meer is van de nationale consensus, kan het als folklore worden gekoesterd. Sint-Maarten https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/sint-maarten-van-bedeltocht-tot-kinderfeest Levend erfgoed: http://www.levenderfgoedgroningen.nl/ en geschiedenis http://www.ifrcapital.eu/NL/ – archeologisch onderzoeksproject in 2013 over grens heen http://landschapsgeschiedenis.nl/deelgebieden/12-middag_humsterland_en_reitdiepgebied.html Het landschap van Middag-Humsterland is opmerkelijk gaaf bewaard gebleven en werd in 2007 aangewezen als (één van de twintig) Nederlandse Nationale Landschappen. Je leest op deze site over geologie, archeologie en historische ontwikkelingen alsmede..

Net zoals de Koerdische taal nooit een uniforme schrijfwijze heeft gekregen, zo kennen onze streektalen geen standaard schrijfwijze - ze worden altijd gesproken en zo ook geleerd. Er bestaan vele lokale varianten naast elkaar, waarbij de landsgrenzen geen rol lijken te spelen in deze dunbevolkte gebieden.

https://www.meertens.knaw.nl/ewnd/ H. Molema schrijft in zijn Woordenboek der Groningsche Volkstaal (1886), dat de wetenschappelijk studie van onze streektalen te kort schiet en gezien de rijkdom van onze dialecten is dit ontzettend jammer.